DHEA: wat is het, hoe werkt het en wat zegt het onderzoek?

DHEA (dehydroepiandrosteron) is een van de meest voorkomende steroïden in het menselijk lichaam. Toch is het voor veel mensen een onbekende stof. In dit artikel lees je wat DHEA precies is, hoe de aanmaak ervan verandert met de leeftijd, en wat wetenschappelijk onderzoek zegt over DHEA-suppletie.

Wat is DHEA?

DHEA is een steroïde hormoonprecursor die van nature wordt aangemaakt in het menselijk lichaam. De productie vindt voornamelijk plaats in de bijnierschors — de buitenste laag van de bijnieren, twee kleine klieren die boven de nieren liggen. In kleinere hoeveelheden wordt DHEA ook aangemaakt in de gonaden en in bepaalde hersengebieden.

Als prohormoon is DHEA zelf geen actief hormoon, maar dient het als bouwstof voor andere hormonen. In verschillende weefsels kan DHEA worden omgezet in androgenen (zoals testosteron) en oestrogenen. De mate van die omzetting verschilt per persoon en hangt af van geslacht, leeftijd en individuele enzymactiviteit. Samen met zijn sulfaatester DHEAS behoort DHEA tot de meest voorkomende steroïden in het menselijk bloedplasma.

Omdat DHEA een precursor is voor geslachtshormonen, wordt het soms in verband gebracht met diverse fysiologische processen. Het is daarbij belangrijk te benadrukken dat suppletie met DHEA niet hetzelfde is als directe hormoontherapie: de omzettingsroutes en -hoeveelheden zijn niet voorspelbaar en variëren sterk tussen individuen.

DHEA en leeftijd

De aanmaak van DHEA is sterk leeftijdsafhankelijk. Bloedspiegels bereiken hun piek rond het twintigste tot dertigste levensjaar en nemen daarna gestaag af. Rond het zeventigste levensjaar zijn de DHEA-spiegels gemiddeld gedaald tot 10–20% van het jeugdniveau. Dit patroon staat in de wetenschappelijke literatuur bekend als de adrenopauze.

De adrenopauze is een geleidelijk proces en verloopt anders dan de menopauze: er zijn geen acute hormonale pieken of dalen en de daling van DHEA gaat niet gepaard met directe, duidelijk aanwijsbare klachten. Onderzoekers hebben de dalende DHEA-spiegel in verband gebracht met aspecten van veroudering, maar of dit verband oorzakelijk is — en zo ja, in welke mate — is nog niet vastgesteld. De resultaten variëren per studie.

Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

De afgelopen decennia zijn meerdere klinische studies uitgevoerd naar de effecten van DHEA-suppletie. De meeste studies zijn klein en van korte duur, en de resultaten zijn wisselend. Hieronder een overzicht van de onderzoeksgebieden waarop de meeste data beschikbaar zijn.

Botdichtheid

In de DAWN-trial, een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek bij oudere volwassenen, vond de studie dat DHEA-suppletie (50 mg/dag gedurende 12 maanden) werd een verschil in botdichtheid waargenomen tussen de DHEA-groep en de placebogroep bij postmenopauzale vrouwen.³ De onderzoekers rapporteerden dat de effecten klein waren en dat meer onderzoek nodig is om te bepalen of deze bevindingen klinisch relevant zijn.

** Deze bevinding is afkomstig uit wetenschappelijk onderzoek en is niet door de EU goedgekeurd als gezondheidsclaim voor DHEA-supplementen.

Insulinegevoeligheid en ontstekingsmarkers

Een studie gepubliceerd in Aging (Albany NY) onderzocht het effect van DHEA-suppletie bij oudere mensen met verminderde insulinegevoeligheid. De onderzoekers rapporteerden dat na zes maanden verschillen in nuchterglucosewaarden en ontstekingsbiomarkers werden waargenomen tussen de suppletiegroep en de placebogroep.² De studie was echter klein (n=28), waardoor de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden.

** Deze bevinding is afkomstig uit wetenschappelijk onderzoek en is niet door de EU goedgekeurd als gezondheidsclaim voor DHEA-supplementen.

Cognitie en welzijn

Verschillende studies hebben onderzocht of DHEA-spiegels samenhangen met cognitieve functies bij ouderen. Onderzoekers rapporteerden een associatie tussen lagere DHEA-spiegels en verminderd cognitief functioneren in sommige populaties.⁴ Of suppletie daadwerkelijk cognitieve functies beïnvloedt, is echter niet eenduidig aangetoond. Meer onderzoek is nodig.

** Deze bevinding is afkomstig uit wetenschappelijk onderzoek en is niet door de EU goedgekeurd als gezondheidsclaim voor DHEA-supplementen.

DHEA bij postmenopauzale vrouwen

Een systematische review en meta-analyse in het Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism evalueerde de voor- en nadelen van systemische DHEA-suppletie bij postmenopauzale vrouwen met een normale bijnierfunctie.⁵ In sommige deelstudies werden verschillen gerapporteerd op bepaalde gemeten uitkomstmaten, maar concludeerde dat de algehele bewijskracht beperkt was door methodologische variaties. De onderzoekers benadrukten dat de langetermijnveiligheid onvoldoende onderzocht is.

** Deze bevinding is afkomstig uit wetenschappelijk onderzoek en is niet door de EU goedgekeurd als gezondheidsclaim voor DHEA-supplementen.

Samenvattend: de beschikbare literatuur toont enige ondersteuning voor mogelijke effecten van DHEA-suppletie bij specifieke populaties, maar de bewijsbasis is niet sterk genoeg voor algemene aanbevelingen. De resultaten variëren per studie, de studiepopulaties zijn heterogeen en veel onderzoeken missen langetermijndata.

Verschillende doseringen

In wetenschappelijk onderzoek zijn uiteenlopende doseringen DHEA gebruikt, afhankelijk van de onderzochte populatie en het studiedoel:

• 10 mg/dag — gebruikt in studies bij vrouwen met adrenale insufficiëntie en in sommige onderzoeken gericht op mildere ondersteuning.
• 25 mg/dag — een middelmatige dosering die in meerdere klinische trials is onderzocht.
• 50 mg/dag — de meest gebruikte dosering in klinische studies bij gezonde oudere volwassenen; onder andere toegepast in de DHEAge Study¹ en de DAWN-trial.³

Er bestaat geen wetenschappelijk vastgestelde optimale dosering voor de algemene bevolking. De juiste dosering hangt af van individuele factoren zoals leeftijd, geslacht, bestaande DHEA-spiegels en gezondheidsstatus. Een arts of apotheker kan hierover adviseren op basis van bloedonderzoek.

Gebruik en aandachtspunten

DHEA is een stof met hormonale activiteit. Dat vraagt om enige voorzichtigheid:

• Raadpleeg altijd een arts of apotheker voordat je DHEA inneemt, zeker als je medicijnen gebruikt, zwanger bent of borstvoeding geeft.
• Mensen met hormoonafhankelijke aandoeningen (zoals bepaalde vormen van borstkanker, prostaatkanker of PCOS) worden aangeraden geen DHEA te gebruiken zonder medisch advies.
• DHEA kan interacties hebben met hormonale medicijnen en andere geneesmiddelen. Bespreek dit met je arts.
• Langetermijngegevens over de veiligheid van DHEA-suppletie bij gezonde volwassenen ontbreken grotendeels.

DHEA valt in Nederland en België onder de wetgeving voor voedingssupplementen, maar wordt door sommige nationale instanties ook beschouwd als stof met hormonale activiteit. Afhankelijk van het land kan DHEA vallen onder aanvullende regelgeving of andere productcategorieën, waaronder geneesmiddelenwetgeving. De NVWA heeft geen specifieke gezondheidsclaims voor DHEA goedgekeurd. Controleer de actuele wet- en regelgeving in jouw land voordat je DHEA inneemt.

Voor welke populaties is DHEA onderzocht?

De beschikbare klinische studies hebben zich voornamelijk gericht op de volgende groepen:

• Oudere volwassenen (60+) — de meest onderzochte groep, met name in de context van de dalende DHEA-spiegel bij veroudering.
• Postmenopauzale vrouwen — onderzocht op effecten op botdichtheid, stemming en seksualiteit.
• Mensen met adrenale insufficiëntie — een specifieke medische populatie waarbij DHEA als vervanging wordt onderzocht; dit valt buiten de context van zelfzorgsuppletie.
• Mensen met overgewicht en verminderde insulinegevoeligheid — in enkele kleinschalige studies onderzocht.

DHEA is niet specifiek onderzocht als supplement voor gezonde jongvolwassenen of sporters in goed gecontroleerde, grootschalige studies. Extrapolatie van de bevindingen naar andere populaties is dan ook niet gerechtvaardigd op basis van de huidige bewijslast.

DHEA-supplementen bij Orthovitality

Orthovitality biedt DHEA aan van Allergy Research Group in drie doseringen. Welke dosering het meest passend is, bepaal je bij voorkeur in overleg met een arts of therapeut:

• DHEA 10 mg — € 27,64
• DHEA 25 mg Lipid Matrix — € 51,43
• DHEA 50 mg — € 57,32

De DHEA 50 mg-capsules komen overeen met de dosering die in de aangehaalde onderzoeken is gebruikt, zonder dat dit iets zegt over effectiviteit bij individuele gebruikers. Raadpleeg altijd een arts of apotheker voordat je met suppletie begint.

Disclaimer

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies, diagnose of behandeling. DHEA-supplementen zijn geen geneesmiddelen en zijn niet bedoeld voor de preventie, behandeling of genezing van ziekten. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde zorgverlener voordat je begint met suppletie, zeker als je een medische aandoening hebt of medicijnen gebruikt.

Bronnen