Akkermansia muciniphila: wat is het en wat zegt het onderzoek?

Akkermansia muciniphila valt in de Europese Unie onder specifieke novel food-regelgeving. De gepasteuriseerde vorm is als novel food goedgekeurd voor gebruik in bepaalde voedingscategorieën. De regelgeving rondom claims voor deze bacteriestam blijft strikt van toepassing.

Wat is Akkermansia muciniphila?

Akkermansia muciniphila is een anaerobe, gram-negatieve bacterie die voor het eerst werd geïsoleerd en beschreven in 2004 door Derrien et al., gepubliceerd in Applied and Environmental Microbiology.^[1] De wetenschappers isoleerden de bacterie uit menselijke feces en classificeerden haar in het phylum Verrucomicrobia — destijds een relatief onbekende bacteriefamilie binnen de menselijke darm.

De naam zegt veel over de aard van de bacterie: Akkermansia is vernoemd naar de Nederlandse microbioloog Antoon Akkermans, en muciniphila betekent letterlijk 'mucineliefhebber' — afgeleid van het Latijn mucin (slijm) en het Grieks philos (lievend). De bacterie groeit namelijk bij voorkeur in de slijmlaag (mucuslaag) die de binnenwand van de darm bekleedt, en gebruikt mucine — het eiwit waaruit dit slijm voor een groot deel bestaat — als voedingsbron.^[1]

Akkermansia muciniphila behoort tot het phylum Verrucomicrobia en is tot dusverre het enige lid van dit phylum dat regulier in menselijke darmen wordt aangetroffen in substantiële hoeveelheden.^[2] Sindsdien de eerste beschrijving in 2004 is het aantal wetenschappelijke publicaties over deze bacterie sterk gestegen — een bibliometrische analyse uit 2025 telde duizenden studies gewijd aan A. muciniphila.^[3]

Akkermansia in het microbioom

Het darmmicrobioom bestaat uit biljoenen micro-organismen — bacteriën, schimmels, virussen en andere microben — die samen een complex ecosysteem vormen. A. muciniphila is een van de meest bestudeerde soorten in dit microbioom.

Collado et al. (2007), gepubliceerd in Applied and Environmental Microbiology (n=145 fecesmonsters, mensen van verschillende leeftijden), rapporteerden via fluorescentiehybridisatie en kwantitatieve PCR dat A. muciniphila in de darmen van gezonde volwassenen gemiddeld aanwezig is op een niveau van circa 10⁸ cellen per gram feces — wat overeenkomt met ongeveer 1–3% van de totale bacteriepopulatie in de darm.^[4] Dezelfde studie observeerde dat deze concentratie bij zuigelingen geleidelijk opbouwt tijdens het eerste levensjaar en bij ouderen lager leek te liggen.

De bacterie verblijft specifiek in de mucuslaag van de darm — de slijmlaag die de darmcellen bedekt en fungeert als een fysieke afscheidingszone tussen de darmmicrobiota en de darmcellen zelf. De bacterie breekt mucine enzymatisch af en gebruikt dit als koolstof- en stikstofbron.^[1]

De Vos (2017), gepubliceerd in Microbiology als 'Microbe Profile', beschreef A. muciniphila als een 'echte intestinale symbiont' en observeerde dat een verlaagde aanwezigheid in het microbioom in observationele studies in verband werd gebracht met verschillende metabole aandoeningen, zonder dat dit iets zegt over een therapeutisch effect van suppletie.^[2]

** Deze informatie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

Akkermansia en de mucuslaag

Everard et al. (2013), gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) (muismodel, n=80 dieren), onderzochten de rol van A. muciniphila bij vetrijke voeding en metabole veranderingen.^[5] In dit diermodel werd waargenomen dat de abundantie van A. muciniphila afnam bij muizen die een vetrijke voeding kregen, en dat behandeling met de bacterie in dit diermodel werd geassocieerd met veranderingen in metabole parameters en verschillen in de dikte van de mucuslaag in de darmen. De onderzoekers observeerden tevens verhoogde niveaus van endocannabinoïden die worden geassocieerd met darmbarrièrefunctie. Deze bevindingen zijn afkomstig uit een diermodel en kunnen niet rechtstreeks worden vertaald naar mensen.

Observationele studies bij mensen

Cani en De Vos (2017), gepubliceerd in Frontiers in Microbiology, publiceerden een overzichtsartikel waarin zij rapporteerden dat in meerdere epidemiologische en observationele studies een inverse associatie werd gevonden tussen de abundantie van A. muciniphila in het darmmicrobioom en metabole aandoeningen zoals obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatgerelateerde risicofactoren.^[6] De auteurs benadrukten dat het hier gaat om associaties, niet om bewezen causale verbanden bij mensen.

** Deze informatie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

De eerste gerandomiseerde mensenstudie

Depommier et al. (2019), gepubliceerd in Nature Medicine (gerandomiseerde dubbelblinde placebogecontroleerde pilotstudie, n=32 voltooide deelnemers, volwassenen met overgewicht en insulineresistentie, UCLouvain), rapporteerden dat dagelijkse suppletie met 10¹⁰ gepasteuriseerde A. muciniphila-bacteriën gedurende drie maanden veilig was en goed werd verdragen.^[7] In deze kleine onderzoekspopulatie (n=32) werden in de gepasteuriseerde groep, vergeleken met placebo, verschillen waargenomen in insulinegevoeligheid, insulineniveaus in het bloed en totaal cholesterol. In de groep die levende bacteriën ontving, waren de waargenomen verschillen kleiner en statistisch minder significant. De onderzoekers benadrukten dat dit een proof-of-concept pilotstudie betreft en dat aanvullend grootschalig onderzoek nodig is om deze bevindingen te bevestigen.

** Deze informatie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

Akkermansia en het microbioom in context

Cani et al. (2022), gepubliceerd in Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, publiceerden een uitgebreide review waarin zij A. muciniphila beschrijven als een 'paradigma voor zogenoemde next-generation micro-organismen' (term uit de wetenschappelijke literatuur).^[8] De auteurs rapporteerden dat de wetenschappelijke literatuur rondom deze bacterie de afgelopen twee decennia sterk is gegroeid, met onderzoeksresultaten vanuit diermodellen en een toenemend aantal humane studies. Zij benadrukten ook dat de exacte werkingsmechanismen bij mensen nog verder onderzocht worden.

** Deze informatie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

Gepasteuriseerd versus levend: een wetenschappelijk onderscheid

Een bijzonder aspect van het Akkermansia-onderzoek betreft het verschil tussen levende en gepasteuriseerde (niet-levende) vormen van de bacterie. Pasteuriseren betekent dat de bacterie door verhitting wordt gedood, waarna alleen de celstructuren en oppervlakte-eiwitten overblijven.

Plovier et al. (2017), gepubliceerd in Nature Medicine (diermodel, n=muizen met dieetgeïnduceerde obesitas; auteurs verbonden aan UCLouvain en Wageningen University), onderzochten zowel levende als gepasteuriseerde A. muciniphila en een specifiek oppervlakte-eiwit (Amuc_1100).^[9] In dit diermodel werden verschillen waargenomen tussen de behandelingsgroepen: gepasteuriseerde A. muciniphila werd in dit muismodel geassocieerd met even grote of grotere veranderingen in metabole parameters vergeleken met levende bacteriën. De onderzoekers stelden dat het specifieke oppervlakte-eiwit Amuc_1100 mogelijk een functionele rol speelt.

De bevindingen van Plovier et al. werden deels bevestigd in de eerder genoemde humane pilotstudie van Depommier et al. (2019), waarbij gepasteuriseerde A. muciniphila statistisch grotere verschillen liet zien dan levende A. muciniphila ten opzichte van placebo.^[7]

Een toxicologische veiligheidsstudie van Brient et al. (2020), gepubliceerd in het Journal of Applied Toxicology, beoordeelde de veiligheid van gepasteuriseerde A. muciniphila en concludeerde dat er geen toxicologische bezwaren waren gevonden in de uitgevoerde dierstudies.^[10]

Opmerking: Bovenstaande bevindingen zijn afkomstig uit diermodellen en een verkennende pilotstudie bij mensen. De bevindingen gelden niet als bewijs voor specifieke gezondheidseffecten van supplementen bij individuele gebruikers.

** Deze informatie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

EFSA-goedgekeurde claims voor de co-ingrediënten

De twee producten die Orthovitality voert bevatten naast Akkermansia muciniphila ook vitamines en mineralen waaraan door de Europese Voedselautoriteit (EFSA) geautoriseerde gezondheidsclaims zijn toegekend op basis van Verordening (EG) 1924/2006.

Vitamine B2 (Riboflavine)

• Riboflavine draagt bij aan de instandhouding van normale slijmvliezen. Als onderdeel van een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.
• Riboflavine draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme. Als onderdeel van een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.

Vitamine D (aanwezig in Metagenics Akkermansia Probiotica)

• Vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem. Als onderdeel van een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.

Chroom (aanwezig in Metagenics Akkermansia Probiotica)

• Chroom draagt bij aan de instandhouding van een normale bloedglucosespiegel. Als onderdeel van een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.

De bovenstaande claims gelden uitsluitend voor de betreffende micronutriënten (vitamine B2, vitamine D, chroom) en niet voor Akkermansia muciniphila zelf. Voor Akkermansia als zodanig bestaat er geen door de EU geautoriseerde gezondheidsclaim.

Voor wie is dit interessant?

Akkermansia-supplementen zijn primair interessant voor mensen die bewust bezig zijn met de samenstelling van hun darmmicrobioom en die meer willen weten over de nieuwste generatie goed onderzochte darmbacteriën. Dit zijn doorgaans:

• Mensen die aandacht besteden aan hun algemene darmgezondheid als onderdeel van een bewuste leefstijl
• Mensen die meer willen weten over het darmmicrobioom en geïnteresseerd zijn in wetenschappelijk onderbouwde bacteriestammen
• Mensen die al een basis probiotica gebruiken en hun microbioom breder willen ondersteunen
• Mensen die onder begeleiding van een diëtist, orthomoleculair therapeut of arts supplementen aan hun leefstijl toevoegen

De keuze voor een supplement zegt niets over de effectiviteit van een stof voor een individuele gebruiker. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts of andere bevoegde zorgverlener.

Gebruik en dosering

Beide producten die Orthovitality voert zijn ontwikkeld door Metagenics en bevatten Akkermansia muciniphila in een gestandaardiseerde dosering:

• Metagenics Bactiol Complete: de aanbevolen dosering zoals vermeld op de verpakking. Het product bevat gepasteuriseerde A. muciniphila, wat aansluit bij de dosering die is gebruikt in de eerdergenoemde humane pilotstudie van Depommier et al. (2019), zonder dat dit iets zegt over effectiviteit voor een individuele gebruiker.
• Metagenics Akkermansia Probiotica: de aanbevolen dosering zoals vermeld op de verpakking.

Volg altijd de gebruiksaanwijzing op de verpakking. Supplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Bij twijfel of bij gebruik van medicijnen, raadpleeg altijd een arts of andere bevoegde zorgverlener.

Producten met Akkermansia bij Orthovitality

Orthovitality voert twee producten van Metagenics die Akkermansia muciniphila bevatten:

Disclaimer

Dit supplement is geen geneesmiddel en is niet bedoeld voor de diagnose, behandeling, genezing of preventie van enige ziekte.

** De informatie over Akkermansia muciniphila in dit artikel is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim. Voor Akkermansia muciniphila bestaat er geen door de Europese Voedselautoriteit (EFSA) geautoriseerde gezondheidsclaim.

De aangehaalde studies betreffen voor een belangrijk deel laboratoriumonderzoek en diermodellen. Een deel van de genoemde bevindingen is ook onderzocht in een verkennende pilotstudie bij mensen (Depommier et al., 2019). Deze bevindingen kunnen niet zonder meer worden vertaald naar bewezen gezondheidseffecten van supplementen bij mensen in het algemeen.

Raadpleeg bij gezondheidsklachten, gebruik van medicijnen of bij twijfel altijd een arts of andere bevoegde zorgverlener voordat je een supplement inneemt.