PQQ versus CoQ10: wat is het verschil?

PQQ en CoQ10 worden beide in de context van mitochondriale processen bestudeerd. Toch zijn het structureel verschillende stoffen met een verschillende onderzoekshistorie. In dit artikel lees je wat beide stoffen zijn, hoe ze van elkaar verschillen en wat wetenschappelijk onderzoek heeft onderzocht.

Wat is CoQ10?

CoQ10 is de afkorting van co-enzym Q10. De stof wordt ook ubiquinon genoemd, een naam die verwijst naar de brede verspreiding ervan in levende organismen. De gereduceerde vorm heet ubiquinol. Het gaat dus niet om twee losstaande stoffen, maar om twee redoxvormen: ubiquinon kan elektronen opnemen en ubiquinol kan ze weer afstaan.

Crane beschreef in 2007 in een historisch overzicht hoe Co-enzym Q in de jaren vijftig werd geïsoleerd en hoe de vroege functionele duiding binnen mitochondrieonderzoek tot stand kwam.^[1] De aanduiding ‘Q10’ heeft betrekking op de lengte van de zijketen van de vorm die bij de mens overheerst. CoQ10 is vetoplosbaar en bevindt zich onder meer in membranen. Dat onderscheid is belangrijk wanneer je PQQ en co-enzym Q10 naast elkaar zet: ze behoren niet tot dezelfde chemische klasse.

In de biochemie wordt CoQ10 beschreven als een mobiele elektrondrager in de mitochondriale elektronentransportketen. Daarbij verplaatst het elektronen tussen onderdelen die vaak complex I, II en III worden genoemd. Mitochondriën zijn structuren in cellen waar zulke omzettingsprocessen plaatsvinden. Dit beschrijft de fysiologische rol van lichaamseigen CoQ10 en is geen uitspraak over een effect van een co-enzym Q10 supplement. **

De termen ubiquinon en ubiquinol worden op etiketten soms gebruikt om de vorm te verduidelijken. Ze betekenen niet dat de ene vorm per definitie voor iedereen de aangewezen keuze is. Factoren zoals productformulering, hoeveelheid per dagdosering, persoonlijke voedingspatroon en eventuele medicatie vragen om een afzonderlijke afweging.

Wat is PQQ?

PQQ staat voor pyrroloquinoline quinone, in het Nederlands vaak pyrroloquinolinechinon genoemd. Het is een kleine, wateroplosbare redox-actieve quinonverbinding. ‘Redox’ betekent dat een molecuul kan deelnemen aan reacties waarin elektronen worden opgenomen of afgestaan. Misra en collega’s beschreven in 2012 in een review dat PQQ oorspronkelijk als cofactor van bepaalde bacteriële enzymen werd onderzocht; een cofactor is een niet-eiwitonderdeel dat bij een enzymreactie betrokken kan zijn.^[2]

PQQ is niet hetzelfde als een vitamine. Voor vitaminen gelden vastgestelde criteria, waaronder een erkende essentiële voedingsfunctie voor de mens en een vastgestelde behoefte. In de literatuur is wel onderzocht of PQQ voedingskundig relevant kan zijn, maar dat maakt het niet automatisch tot een erkende vitamine. Bij zo’n vergelijking is het daarom zorgvuldiger om PQQ een redox-cofactor of quinonverbinding te noemen.

Voor PQQ-dinatriumzout geldt in de Europese Unie specifieke novel-foodregelgeving. EFSA beoordeelde in 2017 de veiligheid van BioPQQ™ voor gezonde volwassenen, met uitzondering van zwangere en lacterende vrouwen, onder de onderzochte gebruiksvoorwaarden tot 20 mg per dag.^[3] Deze veiligheidsbeoordeling is geen gezondheidsclaim en zegt niets over een effect bij een individuele gebruiker. De regelgeving rondom claims voor deze stof blijft strikt van toepassing.

PQQ wordt geregeld genoemd in publicaties over mitochondriën. Dat beschrijft een onderzoekscontext, geen toegestane productclaim. ** In tegenstelling tot CoQ10 is PQQ niet de mobiele elektrondrager tussen complex I/II en III in de menselijke mitochondriale elektronentransportketen. De twee stoffen delen dus het woord ‘quinon’, maar hun chemische structuur en de manier waarop zij in onderzoek worden benaderd verschillen.

PQQ versus Q10: de verschillen in één overzicht

De kern van pqq co-enzym q10 vergelijken is dus niet: welke stof is ‘beter’? De relevante vraag is welke stof je precies bedoelt, welke vorm op het etiket staat en welk type onderzoek je leest. CoQ10 is een lichaamseigen quinon met een goed beschreven biochemische plaats; PQQ is een andere redox-actieve verbinding met een kortere onderzoeksgeschiedenis bij mensen.

Wetenschappelijk onderzoek naar PQQ en CoQ10

Onderzoek naar afzonderlijke stoffen bestaat uit verschillende lagen. Een uitkomst in een reageerbuis, celkweek of diermodel is niet gelijk aan een uitkomst bij mensen. Ook een klein onderzoek bij gezonde vrijwilligers is niet zonder meer toepasbaar op iedereen. Daarom is het nuttig om bij elk onderzoek te letten op de deelnemers, de onderzoeksduur, de hoeveelheid, de vergelijkingsgroep en de vooraf gekozen uitkomstmaat.

CoQ10: vooral biochemisch en preklinisch onderzoek

Hargreaves en collega’s publiceerden in 2014 in International Journal of Biochemistry & Cell Biology een onderzoek naar CoQ10 in gekweekte menselijke zenuwcellen met een CoQ10-tekort.^[4] De onderzoekers onderzochten onder laboratoriumomstandigheden onder meer enzymactiviteit in de elektronentransportketen en rapporteerden verschillen na blootstelling aan CoQ10. Dit is celonderzoek en levert geen bewijs voor dezelfde uitkomst na gebruik van een supplement door mensen. **

Een recente biochemische review van Guerra en Pagliarini beschrijft CoQ als een hydrofoob, redox-actief lipide dat elektronen naar de elektronentransportketen kan brengen.^[5] De auteurs vatten fundamenteel biochemisch onderzoek samen; het betreft geen interventieonderzoek met een coenzym Q10 supplement bij gezonde gebruikers. De review maakt wel duidelijk waarom CoQ10 zo vaak in de mitochondriën-context wordt besproken. **

PQQ: kleine studies bij mensen en mechanistisch onderzoek

Harris en collega’s publiceerden in 2013 in Journal of Nutritional Biochemistry een cross-overonderzoek met tien volwassenen, vijf vrouwen en vijf mannen, die PQQ in een drank kregen.^[6] De onderzoekers rapporteerden veranderingen in enkele bloed- en urinemonsters die zij aan mitochondriën-gerelateerde processen koppelden. Door de kleine groep en het ontwerp kan deze studie geen uitspraak doen over gezondheidseffecten voor individuele gebruikers. **

Stogsdill en collega’s onderzochten in 2020 in Journal of the American College of Nutrition 23 ongetrainde mannen die zes weken een trainingsprogramma volgden en 20 mg PQQ of placebo gebruikten.^[7] De onderzoekers rapporteerden verschillen in PGC-1α, een eiwitmarker die in het onderzoek als aanwijzing voor mitochondriale biogenese werd gebruikt, terwijl tussen de groepen geen verschillen in aerobe prestatie werden gerapporteerd. De context is een kleine groep, gecombineerd met training; de bevinding is geen algemene gezondheidsclaim voor PQQ. **

Wat weten we over de PQQ CoQ10 combinatie?

Voor de pqq coq10 combinatie is het bewijs bij mensen beperkt. In een publicatie uit 2008 onderzochten Zhang en collega’s PQQ, CoQ10 en de combinatie in ratten die aan oxidatieve stress werden blootgesteld.^[8] De onderzoekers rapporteerden uitkomsten in een diermodel; de combinatie gaf daarbij geen basis om conclusies over mensen of over supplementgebruik in de dagelijkse praktijk te trekken. Dit dieronderzoek is geen bewijs voor een gezondheids- of combinatie-effect bij mensen. **

Er is bovendien een wezenlijk verschil tussen ‘samen in een formule’ en ‘aangetoond aanvullend effect’. Een combinatie is vooral een productkeuze. Zonder robuuste, onafhankelijke humane studies die de combinatie rechtstreeks vergelijken met beide afzonderlijke stoffen, is er geen grond om te spreken van aantoonbare meerwaarde of een extra effect.

EFSA-status: geen gezondheidsclaim voor PQQ of CoQ10

Voor PQQ en CoQ10 is geen EFSA-geautoriseerde gezondheidsclaim beschikbaar die je kunt gebruiken voor mitochondriën, energie of een ander gezondheidseffect. EFSA heeft voor CoQ10 wel voorgestelde claims beoordeeld, waaronder claims over energie-metabolisme en cognitieve functie.^[9] Een beoordeling of veiligheidsbeoordeling is echter niet hetzelfde als een toegestane claim op een voedingssupplement.

** De uitspraken in dit artikel over mitochondriën, redoxreacties en onderzoeksresultaten zijn bedoeld als algemene wetenschappelijke informatie. Ze zijn niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim en vormen geen gezondheidsclaim voor PQQ, CoQ10 of een product dat deze stoffen bevat.

Voor wie is deze vergelijking interessant?

Deze vergelijking is vooral relevant voor wie etiketten van supplementen wil kunnen lezen of zich wil verdiepen in de achtergrond van verschillende quinonverbindingen. CoQ10 en PQQ worden soms in dezelfde productcategorie geplaatst, maar ze zijn niet onderling uitwisselbaar. Iemand die een formule overweegt, kan kijken naar de exacte ingrediënten, vorm, dagdosering en de aanwijzingen van de fabrikant.

Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, of heb je een medische aandoening? Bespreek een supplement dan met een arts of apotheker. Dit geldt in het bijzonder wanneer je een product wilt combineren met bestaande medicatie. Lees daarnaast altijd het etiket en overschrijd de aanbevolen dagelijkse dosering niet.

PQQ bekijken bij Orthovitality

Wil je de productspecificaties en het etiket bekijken? Bekijk PQQ bij Orthovitality →

De keuze voor een product zegt niets over de effectiviteit van deze stof voor een individuele gebruiker.

Disclaimer

Dit supplement is geen geneesmiddel en is niet bedoeld voor de diagnose, behandeling, genezing of preventie van enige ziekte.

** De aangehaalde informatie over mitochondriën en onderzoeksuitkomsten is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

De aangehaalde studies betreffen deels laboratoriumonderzoek of diermodellen. Deze bevindingen kunnen niet worden vertaald naar bewezen gezondheidseffecten bij mensen.