Hormonen en supplementen: wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Het endocriene systeem reguleert via hormonen een groot aantal fysiologische processen. Het onderwerp krijgt veel wetenschappelijke aandacht, omdat hormonen als signaalstoffen informatie doorgeven tussen organen en weefsels. Tegelijk vraagt informatie over hormonen supplement om zorgvuldigheid: de biochemische rol van een stof, een gemeten bloedwaarde en een uitkomst uit onderzoek zijn niet hetzelfde als een toegestane gezondheidsclaim voor een product.

Deze pagina beschrijft het hormoonstelsel, de steroïdecascade en de term adrenopauze. Ook lees je hoe je onderzoek naar DHEA en pregnenolone kunt duiden en waarom regelgeving en overleg met een arts essentieel zijn.

Wat zijn hormonen?

Hormonen zijn signaalstoffen die cellen, organen en weefsels gebruiken om met elkaar te communiceren. Klieren zoals de hypofyse, schildklier, alvleesklier, bijnieren en geslachtsklieren maken verschillende hormonen aan. Via het bloed of via plaatselijke signalering bereiken deze stoffen cellen met een passende receptor. Het netwerk van klieren, hormonen en receptoren heet het endocriene systeem.^[1]

Een praktische indeling onderscheidt peptidehormonen en steroïdhormonen. Peptidehormonen, zoals insuline, bestaan uit ketens van aminozuren. Zij binden doorgaans aan receptoren in het celmembraan. Steroïdhormonen zijn afgeleid van cholesterol en hebben een kenmerkende ringstructuur. Omdat zij vetoplosbaar zijn, kunnen zij de cel binnengaan en binden zij vaak aan receptoren in of nabij de celkern.^[1]

Die indeling maakt duidelijk waarom een brede term als ‘hormonen’ te weinig zegt over een individueel product. Elke route kent eigen enzymen, receptoren, feedbackmechanismen en weefselverschillen. Een bloedwaarde is bovendien een momentopname die een arts altijd in de persoonlijke context beoordeelt.

De steroïdecascade: van cholesterol naar verschillende routes

De steroïdecascade is een vereenvoudigde kaart van enzymatische omzettingen. In steroïdproducerende cellen wordt cholesterol eerst naar de mitochondriën gebracht. Daar zet het enzym CYP11A1 cholesterol om in pregnenolone. Dit is een vroege stap in de vorming van verschillende steroïdeverbindingen.^[2]

Vanaf pregnenolone vertakt de route. Afhankelijk van het weefsel en de aanwezige enzymen kunnen onder meer progesteronachtige verbindingen, corticosteroïden en androgenen ontstaan. DHEA (dehydroepiandrosteron) ontstaat in de bijnierroute uit 17-hydroxypregnenolone via CYP17A1. In sommige weefsels kan DHEA vervolgens onderdeel zijn van verdere omzettingen naar androgenen of oestrogenen.^[2]

Dit schema is geen vaste product-route en ook geen voorspelling van wat er na inname van een stof gebeurt. De omzetting hangt onder meer samen met enzymactiviteit, weefseltype, leeftijd, biologische sekse, gelijktijdig gebruikte geneesmiddelen en de uitgangssituatie. Juist daarom kan een cascadeschema niet worden gebruikt om een verandering in een persoon te beloven.

Adrenopauze en veroudering: een wetenschappelijke context

De term adrenopauze wordt in de literatuur gebruikt voor de leeftijdsgebonden daling van DHEA en zijn sulfaatvorm DHEAS. De bijnieren zijn bij mensen een belangrijke bron van deze stoffen. De term beschrijft een patroon in populaties; hij is geen zelfstandige diagnose en zegt op zichzelf niet wat een individuele uitslag betekent.^[3]

Een studie in Proceedings of the National Academy of Sciences van Baulieu en collega’s (2000) onderzocht 280 mannen en vrouwen van 60 tot 79 jaar. De onderzoekers rapporteerden in deze leeftijdsgroepen lagere DHEAS-waarden bij hogere leeftijd, terwijl cortisolwaarden in hun beschrijving behouden bleven. Dit betreft een observationele beschrijving van leeftijd en bloedwaarden, niet een advies om een stof te gebruiken.^[3]

Veroudering verloopt niet volgens één hormooncurve. Genetische aanleg, slaap, lichaamssamenstelling, ziekte, medicatie en meetmomenten kunnen een rol spelen. Wie vragen heeft over symptomen, een laboratoriumuitslag of hormonale medicatie, bespreekt die met een arts in plaats van conclusies te verbinden aan algemene informatie online.

Wetenschappelijk onderzoek naar steroïdeprecursors

Bij onderzoek naar steroïdeprecursors is het belangrijk om te kijken naar de deelnemers, de dosis, de duur, de onderzochte uitkomst en de beperkingen. De uitkomst van een studie geldt voor de onderzochte groep en context. Zij vormt geen producteigenschap en maakt geen individuele uitkomst voorspelbaar.

1. Gerandomiseerd onderzoek bij oudere volwassenen

Von Mühlen en collega’s (2008) publiceerden in Osteoporosis International een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie met 225 volwassenen van 65 tot 75 jaar. De onderzoekers onderzochten gedurende één jaar orale DHEA en maten onder andere botmineraaldichtheid, botmarkers en lichaamssamenstelling. In de publicatie worden uitkomsten per subgroep en meetpunt beschreven; de opzet laat niet toe om die bevindingen te vertalen naar een algemeen effect van een DHEA-product voor iedere gebruiker.^[4]

2. Systematisch overzicht bij postmenopauzale vrouwen

Elraiyah en collega’s (2014) beoordeelden in The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 23 gerandomiseerde onderzoeken met samen 1.188 postmenopauzale vrouwen met een normale bijnierfunctie. De auteurs onderzochten systemische DHEA ten opzichte van placebo, met een follow-up van 1,5 tot 24 maanden. Zij beoordeelden de zekerheid van het bewijs als laag door onder meer risico op vertekening, onnauwkeurigheid en verschillen tussen onderzoeken. Voor de beoordeelde uitkomsten rapporteerden de auteurs geen overtuigend patroon dat als algemene aanbeveling kan dienen.^[5]

3. Onderzoek naar pregnenolone en de vertaling naar de praktijk

Pregnenolone komt in de wetenschappelijke literatuur voor als vroege steroïdeverbinding en als onderwerp van onder meer neurosteroïdonderzoek. De biologische positie in een cascade is echter geen bewijs van een effect na orale inname. Studies verschillen in populatie, preparaat, duur en uitkomstmaat. Onderzoekers en zorgverleners kunnen die gegevens gebruiken als uitgangspunt voor verdere vragen; zij vormen geen basis voor een gezondheidsclaim voor een pregnenolone-supplement.^[2]

Ook de financiering, registratie en publicatie van onderzoek verdienen aandacht. Lees bij voorkeur de volledige methode en belangenverklaring. Voor de hierboven aangehaalde studie en review is geen product van Orthovitality onderzocht. De vermelding van onderzoek dient uitsluitend ter duiding van de wetenschappelijke literatuur.

Een onderzoeksresultaat zorgvuldig lezen

Een titel of samenvatting vertelt zelden het hele verhaal. Kijk eerst of het gaat om laboratoriumonderzoek, een diermodel, een observationele studie of een gerandomiseerde studie bij mensen. Daarna zijn de doelgroep, het aantal deelnemers, de duur en de gekozen uitkomstmaten relevant. Een resultaat bij een afgebakende groep is niet automatisch toepasbaar op andere leeftijden, geslachten of gezondheidssituaties.

Let ook op de vraag die onderzoekers werkelijk onderzochten. Een verandering in een biomarker, zoals een bloedwaarde, is niet per definitie gelijk aan een merkbare of klinisch relevante uitkomst. Een systematisch overzicht kan meer studies samenbrengen, maar de conclusie blijft afhankelijk van de kwaliteit en onderlinge vergelijkbaarheid van die studies. Deze leeswijze helpt om wetenschappelijke nieuwsgierigheid te onderscheiden van productcommunicatie.

Regelgeving en een hormonen supplement

Hormonale stoffen vragen extra voorzichtigheid. DHEA valt in Nederland en België onder de wetgeving voor voedingssupplementen, maar wordt door sommige nationale instanties ook beschouwd als stof met hormonale activiteit. Afhankelijk van het land kan DHEA vallen onder aanvullende regelgeving. De NVWA heeft geen specifieke gezondheidsclaims voor DHEA goedgekeurd.

Daarom beschrijft deze pagina geen producteigenschappen rond hormoonwaarden, testosteron of oestrogeen. De actuele toelating, classificatie en verkoopvoorwaarden kunnen per land veranderen. Controleer altijd de actuele regelgeving in jouw land en bespreek gebruik, een bestaande aandoening, zwangerschap, borstvoeding en geneesmiddelen met een arts of apotheker.

Een arts kan vragen over een hormonale stof in de volledige persoonlijke context plaatsen. Daarbij kunnen onder meer medische voorgeschiedenis, huidige klachten, geneesmiddelen, andere supplementen en eventueel eerder laboratoriumonderzoek relevant zijn. Zelf een algemeen cascadeschema of een uitslag interpreteren is daarvoor niet voldoende. Ook kan een arts aangeven wanneer doorverwijzing of nader onderzoek passend is. Deze zorgvuldige route is belangrijker dan het zoeken naar een algemene conclusie op basis van leeftijd of één gemeten waarde.

Relevante producten en verdieping

Wil je de achtergrondinformatie per stof teruglezen? Bekijk de DHEA-hub: wat is DHEA en wat zegt onderzoek?. Daarin staat de biochemische context van DHEA uitgebreider beschreven.

Gebruik geen productblok als vervanging voor persoonlijk medisch advies. Een arts kan de persoonlijke situatie, contra-indicaties en mogelijke interacties met geneesmiddelen beoordelen.

Disclaimer

Hormonale supplementen vallen onder aanvullende regelgeving. Raadpleeg altijd een arts.

Dit supplement is geen geneesmiddel en is niet bedoeld voor de diagnose, behandeling, genezing of preventie van enige ziekte.

Raadpleeg altijd een arts voordat je deze stof inneemt. Controleer de actuele regelgeving in jouw land.