Histamine is een biogeen amine dat van nature in het menselijk lichaam voorkomt en een rol speelt in uiteenlopende fysiologische processen, waaronder immuunreacties, neurotransmissie en maagzuurproductie. Ook in voeding en in het darmmicrobioom kan histamine voorkomen. Juist die combinatie maakt het onderwerp histamine darmen wetenschappelijk interessant: het gaat om lichaamsprocessen, voeding, micro-organismen en enzymen die elk hun eigen context hebben.

De term histamine wordt online vaak als één onderwerp behandeld, terwijl er meerdere routes en bronnen zijn. In dit artikel lees je wat histamine is, hoe het lichaam het afbreekt, welke rol bacteriestammen in onderzoek spelen en waarom conclusies over het microbioom altijd op stamniveau moeten worden gelezen. De pagina is informatief en geeft geen diagnose- of dieetadvies.

Wat is histamine?

Histamine is een kleine, stikstofhoudende stof: een biogeen amine. Cellen kunnen histamine maken uit het aminozuur histidine. Daarbij zet het enzym histidinedecarboxylase histidine om in histamine; pyridoxaalfosfaat, de actieve vorm van vitamine B6, is bij deze enzymreactie betrokken. Histamine kan vervolgens worden opgeslagen in onder meer mestcellen en basofielen, maar komt ook voor in zenuwcellen en cellen van het maagslijmvlies.

Een overzichtsartikel van Maintz en Novak beschreef de synthese, afbraak en biologische functies van histamine aan de hand van biochemische en klinische literatuur.^[1] De auteurs onderscheiden vier bekende histaminereceptoren: H1, H2, H3 en H4. Deze receptoren bevinden zich in verschillende weefsels en geven de stof een brede fysiologische betekenis. H1 is onder meer aanwezig in glad spierweefsel en zenuwweefsel, H2 speelt een rol bij de regulatie van maagzuursecretie, H3 komt vooral in het zenuwstelsel voor en H4 wordt onderzocht in relatie tot cellen van het afweersysteem.^[1][2]

Histamine heeft dus niet één functie en is ook niet uitsluitend afkomstig uit voeding. In de darmen kan histamine uit de maaltijd terechtkomen, door micro-organismen worden gevormd of afkomstig zijn van lichaamseigen cellen. Welke route op een bepaald moment het zwaarst weegt, is met een losse observatie of standaardtest niet vast te stellen.

DAO-enzym en histamine-afbraak in de darmen

Het lichaam kent twee belangrijke enzymroutes voor de omzetting van histamine. Diamineoxidase, meestal afgekort als DAO, werkt vooral buiten cellen en is in de darmwand betrokken bij de omzetting van histamine en andere biogene aminen. Histamine-N-methyltransferase (HNMT) werkt voornamelijk ín cellen. Voor histamine uit voeding is DAO daarom een veelbesproken onderdeel van de fysiologie van de dunne darm.^[1,3]

DAO is een koperhoudend enzym. Dat betekent dat koper onderdeel is van de enzymstructuur; het betekent niet dat koperinname een directe claim over histamine-afbraak rechtvaardigt. In onderzoek naar histamine darmen is bovendien relevant dat DAO ook andere biogene aminen als substraat kan tegenkomen. Een studie in Frontiers in Nutrition van Sánchez-Pérez en collega’s onderzocht de omzettingssnelheid van histamine door DAO in laboratoriumomstandigheden, in aanwezigheid van andere biogene aminen. De onderzoekers rapporteerden verschillen in de gemeten omzettingssnelheid wanneer onder meer putrescine en cadaverine aanwezig waren; dit is een in-vitrobevinding en geen uitkomst bij mensen.^[3]

De waarde van een bloedwaarde van DAO als los diagnostisch hulpmiddel is niet eenduidig. Van Odijk en collega’s onderzochten in een populatieonderzoek 1.051 volwassenen en vergeleken DAO-waarden met zelfgerapporteerde reacties op histaminerijke voeding. In deze algemene populatie vonden de onderzoekers geen verband tussen de gerapporteerde reacties en DAO-waarden volgens de gebruikte afkapwaarden. Dat onderstreept dat klachten, allergie, medicatie, voeding en medische voorgeschiedenis professionele beoordeling vragen.^[4]

Vitamine B6 en koper: de juiste context bij cofactoren

Vitamine B6 en koper worden soms samen genoemd bij histamine. De biochemische rollen verschillen: vitamine B6 is via pyridoxaalfosfaat betrokken bij de vorming van histamine uit histidine, terwijl koper een structureel onderdeel is van DAO. Deze feiten over enzymen zijn geen gezondheidsclaim voor een voedingsmiddel of supplement.

Voor voedingsmiddelen die aan de voorwaarden voor de betreffende claim voldoen, zijn de volgende EFSA-goedgekeurde claims relevant:

• Vitamine B6 draagt bij aan de normale werking van het zenuwstelsel. Als onderdeel van een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.
• Koper draagt bij aan het normale energiemetabolisme. Als onderdeel van een gevarieerde en evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl.

Deze claims gaan over vitamine B6 en koper en niet over histamine, DAO of het darmmicrobioom. Of een afzonderlijk product de claim mag voeren, hangt af van de samenstelling en de wettelijke gebruiksvoorwaarden.^[5]

Histamine en het microbioom: waarom de bacteriestam telt

Het darmmicrobioom is de verzameling micro-organismen en hun genetische materiaal in het maag-darmkanaal. Sommige bacteriën hebben genen voor histidinedecarboxylase en kunnen onder bepaalde omstandigheden histidine omzetten in histamine. Dat is echter geen eigenschap die je veilig aan een heel geslacht of een hele soort kunt toeschrijven. Voedingsbodem, beschikbare histidine, zuurgraad en vooral de specifieke stam bepalen mede wat in een experiment wordt gemeten.

Thomas en collega’s onderzochten in PLoS ONE de stam Lactobacillus reuteri 6475 in kweek- en celmodellen. De onderzoekers rapporteerden dat deze specifieke stam histidine kon omzetten in histamine; de uitkomsten betroffen laboratoriumomstandigheden en zijn niet zonder meer te vertalen naar andere L. reuteri-stammen of naar mensen.^[6] Ook Kung en collega’s screenden vijftien melkzuurbacteriestammen uit zes soorten op de vorming van biogene aminen in kweekomstandigheden. Zij rapporteerden bij twee onderzochte stammen vorming van histamine of tyramine. De bevinding illustreert dat een soortnaam op zichzelf onvoldoende informatie geeft.^[7]

Wanneer is een stam dan ‘niet-histaminevormend’? Wetenschappelijk zorgvuldig is: alleen wanneer een specifieke stam onder omschreven testomstandigheden geen histamine produceerde of wanneer relevante genetische en analytische gegevens beschikbaar zijn. Stuivenberg en collega’s onderzochten een formule met 24 stammen met enzymatische metingen in vitro. Zij rapporteerden voor die volledige formule geen statistisch verschil in gemeten histamine ten opzichte van de controle. Dit zegt niet dat iedere afzonderlijke stam of elk product met een vergelijkbare soortnaam hetzelfde resultaat geeft.^[8]

Praktisch betekent dit dat je bij informatie over bacterieculturen op drie niveaus kijkt: (1) de volledige stamnaam, dus niet alleen genus of soort; (2) de onderzochte omstandigheden, zoals voedingsbodem en meetmethode; en (3) de onderzoekspopulatie, bijvoorbeeld laboratorium, diermodel of menselijke studie. Zonder die drie stappen is een uitspraak over histamine en bacteriën te stellig.

Belangrijke nuance: het beschreven onderzoek gaat over eigenschappen van micro-organismen en meetuitkomsten. Het is geen bewijs dat een voedingssupplement histamine-gerelateerde aandoeningen kan voorkomen, behandelen of genezen.

Histaminerijke voeding: wetenschappelijke context, geen dieetadvies

Histamine kan in voeding ontstaan wanneer micro-organismen histidine omzetten, vooral tijdens fermentatie, rijping of bewaring. Daardoor worden gefermenteerde producten, gerijpte kaas, bepaalde visproducten en vleeswaren in de literatuur vaak genoemd. De werkelijke hoeveelheid kan sterk verschillen per product, productieproces, bewaartijd en meetmethode. Een vast lijstje met ‘verboden’ producten doet die variatie geen recht.

Sánchez-Pérez en collega’s beoordeelden in een overzichtsartikel gegevens over biogene aminen in plantaardige voeding. De auteurs rapporteerden dat aubergine, spinazie, tomaat en avocado in de beschikbare literatuur soms meetbare hoeveelheden histamine bevatten, met grote onderlinge variatie. De studie betrof een beoordeling van voedselanalyses en vormt geen persoonlijk voedingsadvies.^[9] Ook de aanwezigheid van andere biogene aminen is onderwerp van onderzoek, omdat deze in laboratoriumonderzoek samen met DAO werden bestudeerd.^[3]

Wie voeding in verband brengt met terugkerende of ernstige reacties, doet er verstandig aan dit met een arts of geregistreerd diëtist te bespreken. Zelf een groot aantal voedingsmiddelen langdurig weglaten kan de voedingsinname beperken en kan andere oorzaken onopgemerkt laten. Bij acute, ernstige of allergische reacties is medische beoordeling nodig.

Relevante producten bij Orthovitality

Wie zich inhoudelijk verdiept in histamine en het microbioom, komt soms uit bij producten met bacterieculturen. Hieronder staan twee productpagina’s uit het assortiment. De links zijn bedoeld als productinformatie. De keuze voor een product zegt niets over de effectiviteit van deze stof voor een individuele gebruiker.

• ProBiotica HistaminX – Seeking Health: lees het verdiepende artikel over bacteriestammen en de productinformatie.
• Metagenics — Akkermansia Probiotica 30 Tabletten: bekijk de productpagina voor de actuele samenstelling en gebruiksinformatie.

Akkermansia muciniphila valt in de Europese Unie onder specifieke novel food-regelgeving. De regelgeving rondom claims voor deze bacteriestam blijft strikt van toepassing.^[10]

Verder lezen over histamine en de darmen

• HistaminX: histamine-intolerantie en bacterieculturen
• Darmflora: wat is het en hoe onderhoud je het?
• Akkermansia muciniphila: wat is het en wat zegt het onderzoek?

Disclaimer

Dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Dit supplement is geen geneesmiddel en is niet bedoeld voor de diagnose, behandeling, genezing of preventie van enige ziekte.

** De informatie over bacteriestammen en histamine is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en is niet goedgekeurd door de EU als gezondheidsclaim.

De aangehaalde studies betreffen deels laboratoriumonderzoek. Deze bevindingen kunnen niet worden vertaald naar bewezen gezondheidseffecten bij mensen.